Hình ảnh một cậu bé mang giày Nike, yêu thích Pokémon và đam mê trò chơi PlayStation dường như hoàn toàn xa lạ với khuôn mẫu thánh thiện truyền thống. Vậy mà, Carlo Acutis đã đi vào lịch sử khi trở thành vị thánh 9x (Millennial) đầu tiên của Giáo hội. Dù trong những năm tháng ngắn ngủi trên đời hay sau khi đã về với Chúa, đức tin bình dị của Carlo vẫn tỏa sáng rực rỡ, thu hút hàng triệu tâm hồn trên không gian số và thôi thúc bao đoàn người hành hương hướng về Assisi. Việc Đức Giáo hoàng Leo XIV cử hành lễ tuyên thánh cho Carlo càng thêm phần ý nghĩa, bởi những tư tưởng vượt thời gian của vị thánh trẻ về công nghệ có sự đồng điệu sâu sắc với các thông điệp của Đức Giáo hoàng về trí tuệ nhân tạo đương đại.

Sinh ra trong một gia đình thế gia tại Luân Đôn vào năm 1991, Carlo Acutis lại gắn bó phần lớn tuổi thơ tại Milan. Về cơ bản, quãng thời gian thơ ấu của Carlo cũng trôi qua bình dị như bao bạn bè đồng lứa: cậu có một nhóm bạn thân thiết và thích mê các trò chơi điện tử. Thế nhưng, khi nhận thấy nhiều bạn bè dần rơi vào tình trạng nghiện, Carlo đã tự đặt ra kỷ luật cho bản thân, giới hạn thời gian chơi game xuống chỉ còn đúng một giờ mỗi tuần. Cậu hăng hái tham gia làm tình nguyện tại bếp ăn từ thiện địa phương, thường xuyên trích tiền riêng và tận tụy giúp đỡ những mảnh đời cơ nhỡ trong cộng đồng.

Dù cha mẹ không phải là những người giữ đạo siêng năng, Carlo lại sớm bị lôi cuốn bởi những câu chuyện về Bí tích Thánh Thể và Thánh Phanxicô Assisi. Lòng sùng kính dành cho Thánh Phanxicô sâu sắc đến mức cậu luôn thuyết phục gia đình đưa đến Vương cảnh Thánh đường Assisi vào mỗi chuyến nghỉ dưỡng. Carlo giữ thói quen tham dự Thánh lễ mỗi ngày; chính cách cậu trò chuyện đầy ngọn lửa nhiệt thành về đức tin đã lay động lòng người, dẫn đến sự trở lại đạo của người quản gia và sau đó là hành trình quay về với Giáo hội của chính cha mẹ cậu.

Đến năm 14 tuổi, Carlo đã tự mày móng thành thạo kỹ năng lập trình máy tính, khiến cha chánh xứ tin tưởng nhờ cậu thiết kế trang web cho giáo xứ. Bằng việc kết hợp năng khiếu thiên bẩm với công nghệ đang bùng nổ vì lợi ích của cộng đồng Dân Chúa, Carlo nhanh chóng bắt tay vào dự án để đời của mình: một kho lưu trữ trực tuyến về các Phép lạ Thánh Thể. Với niềm xác tín mạnh mẽ rằng “Thánh Thể là đường cao tốc đi lên Thiên Đàng”, Carlo đã miệt mài suốt hơn hai năm để hệ thống hóa gần hai trăm câu chuyện phép lạ trên trang web do chính mình xây dựng, một công trình hoàn tất và ra mắt chỉ vài tuần trước khi cậu được Chúa gọi về.

Vào tháng 10 năm 2006, khi vừa tròn 15 tuổi, Carlo lâm bệnh nặng và nhận chẩn đoán mắc căn bệnh ung thư máu cấp tính. Chỉ vỏn vẹn một tuần sau đó, cậu đã lặng lẽ trút hơi thở cuối cùng. Trong Thánh lễ an táng tại Milan, không chỉ có người thân mà vô số người xa lạ cũng kiên nhẫn xếp hàng dài để tiễn biệt vị thiếu niên từng sống và nói về Chúa Giêsu cùng Bí tích Thánh Thể bằng tất cả tình yêu nồng cháy. Về sau, thi hài Carlo được di dời và an táng tại Assisi, trọn vẹn với ước nguyện lúc sinh thời là được nằm lại gần bên Thánh Phanxicô.

Cùng với sự bùng nổ của mạng xã hội, câu chuyện cuộc đời của “lập trình viên Thiên Chúa” ngày càng lan tỏa mạnh mẽ trên toàn cầu; hàng loạt trang Facebook được lập ra để tri ân và tưởng nhớ cậu. Ngay cả khi Giáo hội chưa chính thức khởi sự tiến trình phong thánh, đông đảo tín hữu đã sớm coi Carlo như một đấng trung bảo thế cầu và gửi gắm những lời nguyện xin phép lạ qua sự can thiệp của cậu.

Trải qua hơn hai thiên niên kỷ, con đường dẫn đến án phong thánh đã có những bước chuyển mình đáng kể. Ngày nay, Bộ Tuyên thánh, cơ quan chuyên trách của Tòa Thánh Vatican, quy tụ các chuyên viên giáo luật, nhà nghiên cứu lịch sử cùng các bác sĩ thẩm định nhằm thu thập và đánh giá toàn diện hồ sơ cuộc đời của ứng viên. Một khi hồ sơ được chấp thuận ở cấp độ đầu tiên (với danh hiệu “Tôi tớ Chúa” rồi đến “Đấng Đáng kính”), tiến trình sẽ bước sang giai đoạn phong chân phước, đòi hỏi phải xác minh ít nhất một phép lạ nhờ sự can thiệp của vị đó sau khi qua đời. Bằng việc phân tích kỹ lưỡng hồ sơ bệnh án và mọi tài liệu y khoa liên quan, hội đồng khoa học phải chứng minh được rằng sự phục hồi hay chữa lành đó hoàn toàn vượt trên mọi giải thích của y học tự nhiên.

Phép lạ đầu tiên mở đường cho lễ phong chân phước của Carlo diễn ra vào năm 2013. Một cậu bé bốn tuổi tại Brazil mắc căn bệnh tụy nghiêm trọng khiến em gặp rất nhiều khó khăn trong việc ăn uống. Mẹ của em đã thành tâm cầu nguyện xin sự chuyển cầu của Carlo, thậm chí còn đến một nhà thờ ở Brazil nơi lưu giữ vật dụng cá nhân của cậu đó là một mảnh áo phông. Ngay sau đó, đứa trẻ bất ngờ đòi ăn thức ăn đặc và có thể ăn uống bình thường lần đầu tiên trong đời.

Lễ phong chân phước cho Carlo được cử hành vào tháng 10 năm 2020, ngay giữa đỉnh điểm của đại dịch Covid-19. Trong bài giảng tại Vương cảnh Thánh đường Thánh Phanxicô ở Assisi, Đức Hồng y Agostino Vallini, Đặc sứ của Đức Giáo hoàng đã nhận định rằng: Carlo nhìn nhận internet “là một không gian cần được sử dụng với tinh thần trách nhiệm, chứ không phải để bản thân bị biến thành nô lệ". Thánh lễ trực tuyến được lan truyền rộng rãi càng thổi bùng sự quan tâm của toàn cầu dành cho người thiếu niên thế hệ 9x, thúc đẩy hàng ngàn bạn trẻ nườm nượp đổ về Assisi để chiêm ngắm thi hài nguyên vẹn của vị Chân phước trẻ tuổi trong trang phục quần jeans và giày thể thao quen thuộc.

Vì nhiều người cùng thời với Carlo hiện vẫn còn sống, nên tiến trình phong thánh của cậu mang những nét rất khác biệt so với các án tuyên thánh từ nhiều thế kỷ trước. Hầu hết các hồ sơ truyền thống đều dựa vào tư liệu viết như nhật ký, thư từ, bệnh án hay việc khai quật thi hài. Còn đối với Carlo, Tòa Thánh đã trực tiếp phỏng vấn gia đình và các bạn cùng lớp của cậu. Mẹ cậu, bà Antonia Salzano Acutis trở thành một trong những người đồng hành tích cực nhất trên con đường tuyên thánh cho con trai: bà tham gia các buổi diễn thuyết, trả lời phỏng vấn truyền thông, đặt hàng các nghệ sĩ vẽ ảnh phép lành và chia sẻ về những phép lạ minh chứng cho hành trình nên thánh của Carlo. Nhiều người khác cũng lan tỏa câu chuyện của Carlo qua những hình thức vô cùng gần gũi với giới trẻ: từ truyện tranh, trò chơi điện tử cho đến một bộ phim ngắn bằng gạch xếp hình Lego.

Phép lạ thứ hai được Vatican xác minh diễn ra vào năm 2022, liên quan đến một nữ sinh người Costa Rica bị xuất huyết não nguy kịch sau tai nạn xe đạp nghiêm trọng tại Florence. Người mẹ đã lặn lội tìm về trước mộ Carlo ở Assisi để tha thiết cầu nguyện, và kỳ diệu thay, cô gái đã bình phục hoàn toàn mà không chịu bất kỳ di chứng nào. Sau khi Bộ Tuyên thánh chính thức chấp thuận phép lạ này, Đức Giáo hoàng Phanxicô đã tuyên bố mở đường cho việc tuyên thánh. Trong khi thời gian trung bình để một vị thánh được tuyên phong là khoảng 262 năm sau khi qua đời, thì tiến trình của Carlo lại diễn ra nhanh chóng một cách đặc biệt, chỉ vỏn vẹn 19 năm sau ngày cậu được Chúa gọi về.

Khi bàn về sự kiện tuyên thánh của Carlo, Đức Giáo hoàng Phanxicô đã ngợi khen tài năng lập trình của cậu như một nét cốt lõi trong đời sống đức tin: “Vì rất giỏi sử dụng internet, cậu đã dùng nó để phụng sự Tin Mừng, lan tỏa tình yêu dành cho sự cầu nguyện, làm chứng cho đức tin và thực hành lòng bác ái đối với tha nhân.” Đây là một điểm hết sức mới mẻ và mang tính bước ngoặt: không chỉ vì thiết kế web là một phần quan trọng trong cuộc đời Carlo, mà còn vì Giáo hội Công giáo đã chính thức ghi nhận kỹ năng công nghệ như một khía cạnh không thể tách rời trong nét thánh thiện của cậu.

Lễ tuyên thánh của Carlo ban đầu được ấn định vào ngày 27 tháng 4 năm 2025, dịp cuối tuần dành cho Đại hội Giới trẻ trong khuôn khổ Năm Thánh Hy Vọng 2025. Tuy nhiên, sự ra đi của Đức Giáo hoàng Phanxicô vào ngày 21 tháng 4 đã khiến nghi lễ bị hoãn lại cho đến khi Tòa Thánh bầu chọn Vị Cha Chung mới. Đến ngày 13 tháng 6, Đức Tân Giáo hoàng Leo XIV đã chính thức tuyên bố ngày phong thánh mới cho Carlo vào tháng 9 cùng năm, trong đó Chân phước Pier Giorgio Frassati, người thanh niên qua đời vì bệnh bại liệt ở tuổi 24 vào năm 1925 cũng sẽ được tuyên phong hiển thánh.

Tương tự như thiết kế web là một phần không thể tách rời trong cuộc đời Carlo, phần lớn đời sống mục vụ của Đức Giáo hoàng Leo cũng gắn liền với những bước tiến của công nghệ. Vào đầu những năm 2000, khi Dòng Thánh Augustinô chưa có sự hiện diện trên không gian mạng, chính Linh mục trẻ Robert Prevost (khi ấy là Bề trên Tổng quyền của Dòng) đã tự tay thiết kế trang web đầu tiên cho Dòng. Đức Giáo hoàng Leo XIV là Vị Cha Chung đầu tiên sở hữu một “dấu chân kỹ thuật số” vô cùng phong phú trước khi lên tòa Thánh Phêrô.

Khi chọn tông hiệu Giáo hoàng vào ngày 8 tháng 5, nhiều người đã liên tưởng ngay đến Đức Giáo hoàng Leo XIII với Thông điệp nổi tiếng Rerum Novarum năm 1891. Trong thông điệp, Đức Leo XIII từng lên tiếng cảnh báo rằng Cuộc cách mạng Công nghiệp đang tước đoạt phẩm giá công nhân qua những điều kiện bóc lột bất nhân và mức lương bất công. Còn với Đức Leo XIV, chỉ hai ngày sau khi đăng quang, Ngài đã đề cập đến trí tuệ nhân tạo trong bài phát biểu đầu tiên trước Hồng y Đoàn: “Ngày nay, Giáo hội cống hiến kho tàng học thuyết xã hội của mình để ứng phó với một cuộc cách mạng công nghiệp khác, cùng những đổi mới trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo đang đặt ra nhiều thách thức đối với phẩm giá con người, công lý và lao động.” Nhiều tín hữu kỳ vọng Đức Tân Giáo hoàng sẽ sớm ban hành một Thông điệp quan trọng về AI.

Đức Giáo hoàng Phanxicô từng ví AI như “một công cụ đầy thú vị nhưng cũng lắm gieo rắc lo sợ”, đồng thời trực tiếp giãi bày những nguy cơ của nó tại Thượng đỉnh G7 các nhà lãnh đạo thế giới vào năm 2024. Ngài cũng sáng lập Hội nghị Thường niên về Trí tuệ Nhân tạo, Đạo đức và Quản trị Doanh nghiệp, quy tụ nhiều nhân vật công nghệ hàng đầu tại Roma. Đến kỳ hội nghị thứ hai vào tháng 6 năm 2025, Đức Giáo hoàng Leo XIV đã tiếp nối những trăn trở của Đức Phanxicô về tác động của AI đối với sự phát triển trí tuệ của trẻ em, nhấn mạnh rằng: “Giới trẻ của chúng ta phải được đồng hành và hỗ trợ, chứ không phải bị cản trở trên hành trình trưởng thành để hướng tới trách nhiệm đích thực.” Đức Giáo hoàng Leo XIV dường như đã sẵn sàng lên tiếng một cách thẳng thắn về việc những tiến bộ công nghệ đang đặt ra những thách thức mới cho phẩm giá con người, công lý và lao động ra sao.

Lời chứng đức tin của những tâm hồn trẻ thơ luôn có sức lan tỏa vô cùng mạnh mẽ. Những đứa trẻ chứng kiến các sự kiện Đức Mẹ hiện ra tại Fátima (Bồ Đào Nha) năm 1917 đã khởi nguồn cho các làn sóng hành hương khổng lồ đổ về thị trấn này. Hơn một thế kỷ trôi qua, Fátima vẫn là một trong những trung tâm hành hương Công giáo lớn nhất thế giới. Với ước tính hơn 5 triệu lượt người dự kiến sẽ ghé thăm Assisi trong năm nay, dường như Carlo cũng đang tạo ra một hiệu ứng đức tin tương tự ở thế kỷ 21. Tuy nhiên, lần này chúng ta không còn phải tìm hiểu về một vị thánh từ quá khứ xa xăm qua việc chắt lọc thông tin từ những bức tranh tường hay mảnh tài liệu vụn vặt. Trái lại, chúng ta có hẳn một nền tảng trực tuyến cùng những thước phim tư liệu sống động về cuộc đời cậu, giúp chúng ta xích lại gần cậu hơn và học hỏi từ lòng sùng kính sâu sắc của cậu.

Một trong những đúc kết được nhắc đến nhiều nhất của Carlo (mà Đức Giáo hoàng Phanxicô từng trích dẫn trong Tông huấn năm 2019) chính là: “Mọi người sinh ra đều là bản gốc, nhưng nhiều người lại chết đi như những bản sao.” Tư tưởng ấy hoàn toàn đồng điệu với những tuyên bố của Đức Giáo hoàng Leo XIV về trí tuệ nhân tạo: chúng ta không bao giờ được phép để việc ứng dụng công nghệ biến mình thành những phiên bản thấp kém hơn giá trị thực sự mà Thiên Chúa đã phú ban.

Đức Hữu chuyển ngữ từ https://www.commonwealmagazine.org/carlo-acutis-corcoran-canonization-saint-leo-francis